مِنَ السَّيْفِ أَفَرُّ يَا أَشْبَاهَ الرِّجَالِ وَلَا رِجَالَ - حُلُومُ الْأَطْفَالِ وَعُقُولُ رَبَّاتِ الْحِجَالِ - لَوَدِدْتُ أَنِّي لَمْ أَرَكُمْ وَلَمْ أَعْرِفْكُمْ مَعْرِفَةً - وَاللَّهِ جَرَّتْ نَدَماً وَأَعْقَبَتْ سَدَماً - قَاتَلَكُمُ اللَّهُ لَقَدْ مَلَأْتُمْ قَلْبِي قَيْحاً - وَشَحَنْتُمْ صَدْرِي غَيْظاً - وَجَرَّعْتُمُونِي نُغَبَ التَّهْمَامِ أَنْفَاساً - وَأَفْسَدْتُمْ عَلَيَّ رَأْيِي بِالْعِصْيَانِ وَالْخِذْلَانِ - حَتَّى لَقَدْ قَالَتْ ؟ قُرَيْشٌ ؟ - إِنَّ ؟ ابْنَ أَبِي طَالِبٍ ؟ رَجُلٌ شُجَاعٌ - وَلَكِنْ لَا عِلْمَ لَهُ بِالْحَرْبِ - لِلَّهِ أَبُوهُمْ - وَهَلْ أَحَدٌ مِنْهُمْ أَشَدُّ لَهَا مِرَاساً وَأَقْدَمُ فِيهَا مَقَاماً مِنِّي - لَقَدْ نَهَضْتُ فِيهَا وَمَا بَلَغْتُ الْعِشْرِينَ - وَهَا أَنَا ذَا قَدْ ذَرَّفْتُ عَلَى السِّتِّينَ - وَلَكِنْ لَا رَأْيَ لِمَنْ لَا يُطَاعُ ( 6489 - 6111 ) [ لغات ] ( جنة ) : وسيله‌اى كه ، جنگجو به هنگام كارزار ، خود را در پناه آن مخفى مىكند خواه از وسايل جنگى باشد يا نه ، اين وسيله را به فارسي سپر مىگويند . ( ديّث ) : به معناى خوار شده ، واژهء ديّوث به معناى بىغيرت از همين ريشه است . ( صغار ) : خوارى ، بيچارگى ، حقارت ( قمّآء ) : با الف مدّ دار مصدر است از فعل قمأ ومصدر ديگر آن قمأة آمده است ، وصفت مشبههء آن قمئ به معنى خوارى ، كوچكى به كار رفته ، راوندى بر خلاف مشهور اين لغت را با الف كوتاه روايت كرده است . ( اسدل الرّجل ) « 1 » : اسدل فعل مجهول است ، وبه شخصي گفته مىشود ، كه بر اثر ناراحتى ورنجى عقلش را از دست داده باشد . ( اديل الحق من فلان ) : دشمن بر أو پيروز گرديد . ( سامه خسفا ) : كلمهء خسف يا خسف به فتح وضمّ ( خ ) ضبط شده ، وبه معناى : خوارى را نصيب أو كرد ، يا أو را به كارى دشوار وأدار كرد ؛ آمده است . ( نصف ) : به فتح ( ن ) وسكون ( ص ) أغلب وبضمّ ( ن ) هم گاهى آمده ، اسم مصدر از انصاف به معنى عدالت است . ( عقر الشيء ) : أصل وريشهء هر چيز را مىگويند . ( تواكل ) : آن كه وظيفهء خود را به ديگران محوّل كند ، وديگران نيز وظيفهء خود را بدو ، واگذارند ، در نتيجة هيچ كارى انجام نشود . ( شنّ الغارة واشنّها ) : از همه سو هجوم برد ، وبر آنها دستبرد زد . ( غامد ) : نام قبيله‌اى از مردم ( يمن ) كه از فأميل ( أزد ) وقبيلهء أزد بعد اوت ورزى ودشمن پيشگى مشهور بوده‌اند .

--> ( 1 ) جمله : اسدل الرّجل ، در متن خطبه نيامده است ، معلوم نيست كه شارح به چه منظور اين جمله را آورده ومعنى كرده است .